Dilin Dependen Çekilecise! - Nabrut Fıdıllıoğlu

Son Yazılar

28 Mart 2018 Çarşamba

Dilin Dependen Çekilecise!

Artık hepinizin Çerkez Gelin olarak tanıdığı Özlem Ablam bu sefer de bize Karadenizlilerin ilginç atasözlerinden bahsettiği şahane bir yazı yazmış.

Ben de çok severim, yöresel atasözlerini en çok da bedduaları severim; geçen gün Instagram'da bir yörenin beddusasını okumuştum da arada gırgırına kullanıyorum; 

Dilin dependen çekilecise.

Ahah! Beddua sahibi olarak bana dönüp dilim depemden çekilmeden hemen önce sözü Özlem Ablamıza bırakıyorum;

ANNEME HAS DEYİŞLER !

Sizi bilmiyorum ama ben küçüklüğümden beri hep annemin ya da evdeki başka büyüklerin söylediği ilginç sözleri aklımda tutarım, büyüdükçe bu etrafımdaki insanların söylediği sözleri de aklımda tutmaya çalışmaya kadar gitti, size ilginç birtakım deyim atasözü ya da özdeyiş artık ne derseniz derleyip sunmak istedim.
  
Aslında artık bunu bir görev gibi görüyorum, sözlü kültür aktarımının olmaması, sadece atasözü özdeyişler olarak değil yemek kültürü yaşam kültürünün aktarılamaması kuşaklar arasında inanılmaz bir kopukluğa neden oluyor…

Mesela bizim evde hiç hazır çorba yapmazdı annem, arkadaşlarımın annesi yapardı özenirdim. Sonra sonra annem de yapmaya başladı hatta öyle pratik geldi ki anneme çeşit çeşit alıyorduk eve, sonra annem hep yoğurdu evde mayalardı hazır yoğurtlar yaygınlaşınca onu da bıraktı hazır yemeğe başladık, ekmeği evde yapardı annem; off fırından sıcak çıkan tepsinin ortasına bir kapak açardık içine tereyağı atıp kapağı üstüne kapatırdık, iyice eriyince kapağı açıp tepsinin kenarlarından koparıp yağa batırıp yerdik yanına da ayran yapardı annem kokusu burnuma geldi inanır mısınız? … Sonra köy yemekleri yapardı; lahana çorbası, mısır ekmeği, yağlaş (yağlı aş),  sulfan, herli, kütüklü tirma, bayılırdık hepsine bunlar azaldı, azaldı ayda yılda yapılır oldu…

Sonraları bilinçlendik tabii; katkı maddeleri vs. tekrar eski günlere döndük … 

Yaşlanıyor muyum nedir eski olan, içinde yaşanmışlık olan emek olan her şey kıymetlendi gözümde kaybolmasın istiyorum.
Annem küçükken bize şöyle derdi, deyip gülümsesinler istiyorum …

Gelelim bizimkilerin meşhur, acayip sözlerine... 
Cimrilik edene annemin sitemi;
Aman sende, sanki kırk yetimle bi' mağaraya kapandın!
Biri bir yerden bir beklentiye girsek;

aman boş ver kızım;
elden gelen oyun olmaz, oyun olsa karın doymaz. 
Muhtelif yerlerde acınacak kişilere söylediği;  
Vaylar olsun! Karagöz’ün Hava’yı, kır ova da yaptı sarayı.
Olmuyor anne ya deyip pes ettiğimizde;  
 İnsan bi' kere çak etmesin, çak etti mi, tekeden süt bile sağar.  
Yine azmetmek manasında;


Ar eyle, kar eyle. 

Meydan okuma manasında; 
Kendine Güvenen Hasan Dağı’na oduna gider.
Beğenmiyorsan kaybol manasında; 
Ayranım budur, yarısı sudur.
Yine ilginç bir deyiş; 
Hacan sevmem seni, sorarım sana yanağın nereyedur!
Gene bekar kızlara dediği;
Hacan gelin olursun ederler seni huri, sonra mısır ekmeği vermezler sana kuri.
İçten pazarlıklı olanlara;
Ayağıma yer edeyim, sana neler edeyim.
Nisan soğukları için dediği;
Korkma kışın kışından, kork April’in* beşinden, öküzü ayırır eşinden “(*Onların dilinde nisan ayı yani)
Ortaklık mağduru annem; 
Ortak atın beli kırık olur.
Kusurları bitmeyene; 
Küllü ayıbından başka, bir gözü de kör oldu.
Bunlar annemden aklımda kalan benim de kullandıklarım. Bir de iş yerinde Niğdeli iki arkadaşım var; onların da çok güzel Niğde atasözleri var. Onlardan aklımda kalanlar da;

Eli işte gözü oynaştanın bir benzeri olan; 
Eliyle hamur ovalar, gözüyle kırık kovalar. 
Yeni içi fesatlar için; 
Dışarıdan baktım yeşil türbe, içine girdim tövbe estağfurullah tövbe!
Uyanıklar için söyledikleri; 
o ne fenadır o, yaş tahtaya çivi çakmaz.
Haddini bilmeyenlere; 
bakmaz ardının pisliğine, çıkar yaylanın yükseğine. 
İşte böyle ben görevimi yerine getirmiş olmanın haklı gururunu yaşarken, topu size atmanın rahatlığı içinde Allah’a Emanet Olun, diyorum.

Blog sahibinin notu: Sizin yörelerinize ait ya da annenizin sıklıkla kullandığı böyle eğlenceli sözler var mı?

18 yorum:

  1. Bizim oranın bedduaları (gargışları) çok meşhurdur bir o kadar da tehlike arz eder. Mümkünse bir Erzurumlu'nun ahını almayın. Yoksa ne mi olur? Aşağıdakilerden biri ya da bir kaçı sizi bulur :

    Allah dert vere, derman vermiye
    Boynun altında gala
    Ellerin yana uzana
    Issi yatıp, soyuh galhasan
    On barmağından biri gala, oda dolama ola
    Ölesen ağlıyanın olmiya
    Toprah başşan
    Uyuz ola, dırnah bulamiyasan
    Vurucun vura
    Zukgum yiyesen
    Murad alamiyasan
    Yarı yolda galasan
    Yüzün töküle

    Bu sonuncusunda ne demek istediğini henüz ben de anlamış değilim. Allah kimseye böyle beddualar vermiye :))


    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Toprah başşan
      Vurucun vura ben de bunları anlamadım.
      Ama hepsi şahane Yüzün töküle de şahaneymiş burnun düşmesini falan ihtiva ediyor bence :D

      Sil
    2. Toprak başına demek, öl geber de üstüne toprak atsınlar demek. Vurucun vura ise biri seni vursun, vurarak öldürsün gibi bir şey. Aslında şimdi düşündüm de canı sıkılan insanlara Erzurum'da "ne ele yüzünü tökmüş oturirsen" derler. Yüzün töküle, canın sıkılsın anlamına geliyor olabilir, diğerlerine göre daha masummuş :)

      Sil
    3. Ahaha :D
      o zaman kullanayım ben bunu :D

      Sil
  2. Benim bildiğim "Allah derdini almasın senden" birde sen giderken ben geliyordum dediğimde şakasına "senin geldiğin yolda benim ayak izim vardı" derdi çok var gerçi de aklıma gelmedi 😂

    YanıtlaSil
  3. Cok guzel sozler, tam yerli yerinde kullaniliyor. Cogu benimde bildiklerim. Bazilarida hafif degisim gosteriyor mesela birinden medet umuldugunda: elden gelen ogun olmaz, oda vaktinde bulunmaz.
    Aman bu para etmez at gitsin lafina: ayranim olsun, sinek bagdattan gelir. gibi...
    daha cok var ama suan aklima gelenler:))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Elden gelen oğün olmaz da çok güzelmiş...
      ayranım olsun sinek bağdattan gelir ha! Efsane.

      Sil
  4. Semavi saltanat in beddualarina bittim yanliz 😁 bence bir yazi da o yazsin cok orjinal mis her biri 😂 aklima bi sarki vardi bizim zamanimizda meshur o geldi Sevgilim sevgilim nasilsin burnun kapiya sıkıssın kopuklu banyo yaparken birden sular kesilsin 😂

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ahaha kim söylüyordu o şarkıyı ya :D

      Sil
    2. kocaman gözlük takan bi adamdı ya hatırlamıyorum yanlız adam bildiğin illimürati bilinçaltımın içine etmiş :)

      Sil
  5. Annemin sıklıkla kullandıkları geldi aklıma
    "Kadın var arpa unundan aş yapar kadın var yiğit bağrını taş yapar"
    Diğeri ise;
    "Kurt kocayınca köpeğin makarası olurmuş"
    Bir de aklıma şey geldi babama bir şey sordum espirili bir sekilde karşılık verdi yalnız bildiğin bayat espri dedim "Kaç yılından kalma bu espri" 1980 lerden demez mi gül gül öldüm 😂😂😂
    D.S.K

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. "Kadın var arpa unundan aş yapar kadın var yiğit bağrını taş yapar"
      vays! Şaheneymiş yalnız.

      Sil
  6. Çok severim atasözlerini hele ki yerinde kullanıldığında .Edebiyatçı olunca bir de bunlarla işimiz oluyor bizim. Araştırıyoruz derliyoruz alkışlar kargışlar filan 😊 Trakya yöresinden var benim bildiğim birkaç tane teyzem çok kullanır, yazardım bi aralar not ederdim ben de :) Mesela "akar kokar tok tutar" var .Anlamı ise ne kadar kötü de olsa dış görünüş açısından yine de işlevi var :D Başka bir tane daha "baz bazla kel tavuk kel orazla" :D oraz horoz demek. Yani herkes kendi dengiyle olsun demek istiyor. Son olarak yine (müstehcen olabilirmiş öyle demişlerdi bana ) "işkilleyen büzük dingiller " :D Buna acayip gülüyorum aklıma gelince. Anlamı sanırım şu :Aklına fesat düşünceler gelen ya da fesat düşünen insanlar ona göre davranır yani bir insanın fikri neyse zikri de odur minvalinden olsa gerek :D Baba tarafı Erzurumlu benim ordan da babaannemin çok kullandığı bir iki tane vardı (gerçi üstte gördüm yazılmış ama ) zukkum yiyesen , seni itesen (kaybolasın ) , seni it ala götüre bi daha da getirmiye :D ve en sevdiğim toprahh başşan :D (yani öl diyor karşısındakine ) Sanırım çok güzel kargış örnekleri olur bunlardan :))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. İşkilleyen büzük dingiller ahahahahahahah bunu artık ağzımdan düşürmem.
      Şahaneler :)

      Sil
    2. Aman dikkatli kullan :D ne olur ne olmaz :D

      Sil
  7. Çok güzel bi post olmuş. Teşekkürler 😁 Annemin de bi sözü vardır. Ben de onu ekliyeyim "Malını muhafaza et düşmanını günaha sokma"

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yaaa bu da çok güzelmiş. Ben de teşekkür ediyorum. Benim annem de eşşeğini sağlam bağla komşunu hırsız belleme türünü kullanır bunun.

      Sil